Karadağ’da eğitim ve ev sahipliği programı planlama

Bu rehber kimin için?

Bu rehber; öğretmen, personel, öğrenci veya yetişkin grubunu Karadağ'a işbaşı gözlem (job shadowing), eğitim ya da inceleme ziyareti için göndermeyi planlayan okullar, kamu kurumları, dernekler ve işletmeler içindir. Program Erasmus+ kapsamında da olabilir, kurumun kendi bütçesiyle de. Her iki durumda da planlama aynı soruyla başlar: bu ziyaretin sonunda katılımcılar neyi öğrenmiş, kurum neyi değiştirmiş olacak?

Önce finansman kurallarını kontrol edin

Erasmus+ ile finanse edilecek bir hareketlilikte ilk kontrol edilmesi gereken konu ülke uygunluğudur. Program Rehberi'ne göre Karadağ, programa katılmayan üçüncü ülkeler arasında, Batı Balkanlar (Bölge 1) grubundadır. Bu durum, faaliyetin Karadağ'da yapılıp yapılamayacağını eylem türüne göre değiştirir.

Okul eğitimi ve yetişkin eğitimi alanındaki hareketlilik projelerinde Program Rehberi, faaliyetlerin bir AB üyesi devlette veya programa katılan bir üçüncü ülkede yapılmasını şart koşar. Bu nedenle bu iki alanda Karadağ, Erasmus+ hareketliliği için uygun bir varış ülkesi değildir.

Mesleki eğitimde (VET) ise Program Rehberi, Erasmus akreditasyonu olan kurumların programa katılmayan üçüncü ülkelere personeli işbaşı gözlem ile öğretme veya eğitim görevleri için, öğrencileri de kısa ve uzun süreli (ErasmusPro) hareketlilik ile mesleki beceri yarışmaları için gönderebileceğini belirtir. Bu faaliyetlere ayrılabilecek hibe payı sınırlıdır. Gençlik alanında, gençlik çalışanlarının hareketliliğinde AB'ye komşu ve programa katılmayan 1–4. bölge ülkelerinden kurumlar belirli koşullarla yer alabilir; bu faaliyetler yolculuk günleri hariç 2 ile 60 gün arasında sürer.

Kurallar her yıl güncellenebilir. Projenizi tasarlamadan önce başvuru yılının Program Rehberi'ni okuyun ve ülkenizin ulusal ajansına danışın. Program Erasmus+ dışında, kurumun kendi bütçesiyle yapılacaksa bu kısıtlar uygulanmaz; ancak hedef, program ve belge disiplini yine aynı özeni ister.

Öğrenme hedeflerini somut yazın

“Karadağ'daki eğitim sistemini tanımak” gibi genel bir hedef, program tasarlamak için yeterli değildir. Hedefleri, katılımcıların ziyaret sonunda yapabileceği şeyler olarak yazın: belirli bir uygulamayı yerinde gözlemlemek, bir yöntemi kendi kurumuna uyarlamak için not çıkarmak, bir meslek alanındaki iş süreçlerini izlemek gibi. Her hedefin hangi ziyaret, atölye veya görüşmeyle karşılanacağı programda görülebilmelidir.

• Kurumunuzun hangi ihtiyacı bu ziyaretle ilgili?
• Katılımcılar ziyaret sonunda neyi bilecek veya yapabilecek?
• Hangi tür kurumlarda ve hangi konularda gözlem yapılmalı?
• Öğrenilenler döndükten sonra kurumda nasıl kullanılacak ve paylaşılacak?

Programı hedeflere göre gün gün kurun

İyi bir program, ziyaretleri art arda dizmekten fazlasıdır. Gözlem, görüşme, uygulama ve değerlendirme zamanları dengeli olmalıdır. İşbaşı gözlemde katılımcının ev sahibi kurumda kiminle çalışacağı belli olmalıdır; Erasmus+ Program Rehberi de işbaşı gözlemde ev sahibi kurumda ana bir rehber kişinin (mentor) açıkça belirlenmesini ister.

Programı oluştururken ziyaret edilecek kurumların takvimini, okul tatillerini, resmî tatilleri ve ulaşım sürelerini hesaba katın. Ziyaretlerin gerçekleşmesi ev sahibi kurumların onayına bağlıdır; bu yüzden her önemli ziyaret için bir alternatif belirleyin.

• Varış günü: karşılama, yerleşme ve program tanıtımı
• Gözlem ve ziyaret günleri: her gün için hedef, yer, saat ve sorumlu kişi
• Değerlendirme saatleri: günün sonunda kısa paylaşım ve not alma
• Kapanış: öğrenilenlerin özeti, katılım belgeleri ve geri bildirim

Lojistiği tek bir takvimde toplayın

Uçuş, havalimanı transferi, konaklama, yerel ulaşım ve yemek düzeni program takvimiyle birlikte planlanmalıdır. Konaklamanın ziyaret noktalarına uzaklığı, günlük programın ne kadar gerçekçi olduğunu doğrudan belirler. Erişilebilirlik, beslenme ve sağlık gibi özel ihtiyaçları katılımcılardan önceden toplayın ve hizmet sağlayıcılara iletin.

Bütçeyi de aynı takvim üzerinden hesaplayın. Erasmus+ projelerinde hibe birim maliyetlerle verilir ve bu tutarlar gerçek harcamalarla birebir örtüşmeyebilir; kurumun kendi bütçesiyle yapılan programlarda ise her kalem doğrudan kurumdan çıkar. Her iki durumda da konaklama, ulaşım, yemek, giriş ücretleri, tercüme ve yerel koordinasyon için ayrı satırlar açın; hizmet sağlayıcılardan yazılı teklif alın ve iptal ile değişiklik koşullarını önceden öğrenin. Grup büyüklüğünü de bu aşamada kesinleştirin: ziyaret edilecek kurumlar, aynı anda kabul edebileceği kişi sayısını sınırlayabilir. Kalabalık bir grubu küçük alt gruplara bölmek, gözlemin niteliğini korumanın pratik bir yoludur.

Belgeleri ve seyahat koşullarını önceden kontrol edin

Her katılımcının pasaportunun geçerlilik süresini ve vize durumunu erken kontrol edin. Karadağ Hükümeti'nin resmî sayfalarına göre Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları için 1 Kasım 2026'dan itibaren Karadağ'a giriş vize gerektirecektir. Bu nedenle Türkiye'den gidecek gruplar vize başvurusunu program takviminin başına almalı ve seyahatten önce Karadağ Dışişleri Bakanlığı'nın güncel duyurusunu kontrol etmelidir.

• Geçerli pasaport ve gerekiyorsa vize
• Seyahat ve sağlık sigortası
• Katılımcı listesi ve acil durum iletişim bilgileri
• Reşit olmayan katılımcılar için veli izinleri
• Programın gerektirdiği anlaşmalar (Erasmus+ projelerinde hareketlilik ve öğrenme anlaşmaları)
• Katılım belgeleri ve raporlama için gereken kayıtlar

Katılımcıları hazırlayın ve yerinde destekleyin

Katılımcılar yola çıkmadan önce programı, adresleri, iletişim kişilerini, yerel ulaşımı ve pratik bilgileri içeren bir bilgilendirme almalıdır. Kısa bir kültürel ve dil hazırlığı, ziyaretlerden alınan verimi artırır. Program süresince bir iletişim kişisinin ulaşılabilir olması, hastalık, kayıp belge veya ulaşım aksaklığı gibi durumlarda ne yapılacağının önceden yazılı olması gerekir.

Dönüşte değerlendirin ve paylaşın

Program bittiğinde katılımcıların hedeflere ne ölçüde ulaştığını kısa bir değerlendirmeyle ölçün. Öğrenilenleri kurum içinde nasıl paylaşacağınızı ve hangi uygulamaları deneyeceğinizi yazılı hâle getirin. Erasmus+ projelerinde bu çıktılar, raporlama ve sonuçların yaygınlaştırılması için de kullanılır.

Invest Consulting, Karadağ'daki programın yerel tarafını hazırlar: ziyaretleri planlar, kurumlarla iletişim kurar, konaklama ve ulaşımı hizmet sağlayıcılarla koordine eder ve katılımcılara yerinde destek verir. Erasmus+ başvurusunun yazımı ayrı bir hizmettir. Programınız belirli bir akreditasyon veya statü gerektiriyorsa bunu başlangıçta birlikte kontrol ederiz.